Er is een vergadering. Er moet iets geregeld worden. Het blijft even stil. En jij zegt: “Ik pak het wel op.” Herkenbaar? Veel leidinggevenden pakken automatisch verantwoordelijkheid. Het maakte ze succesvol. Maar het kost ook veel.
Wat het je kost
- Energie. Je draagt niet alleen je eigen werk, maar ook dat van anderen.
- Ruimte voor je team. Als jij alles oppakt, hoeft niemand anders het te doen. Je team groeit minder.
- Zicht op je eigen wensen. Wie altijd zorgt voor wat er nodig is, vergeet te vragen wat hij zelf nodig heeft.
Waar het vandaan komt
Het patroon is vaak ouder dan je carrière. Misschien was je thuis de oudste, of degene die alles regelde als het moeilijk was. Misschien leerde je dat je gewaardeerd werd als je zorgde dat alles goed ging. Dat werkte toen. Het werd je kracht. Maar wat ooit nodig was, is nu soms te veel.
Vanuit systemisch perspectief neem je dan een plek in die niet van jou is. Je draagt wat bij een ander hoort: je leidinggevende, een collega, de organisatie. Dat voelt zwaar, zelfs als je het goed doet.
Hoe doorbreek je het?
Merk het moment op. Let een week lang op wanneer je “ik doe het wel” zegt. Wat voel je net daarvoor? Vaak is het onrust bij een stilte.
Wacht drie seconden. Laat de stilte bestaan. Grote kans dat iemand anders het oppakt.
Vraag terug. “Wie van jullie wil dit oppakken?” of “Wat heb je van mij nodig om dit zelf te doen?”
Geef terug wat niet van jou is. Benoem het rustig: “Dit hoort eigenlijk bij jouw afdeling. Ik denk graag mee, maar ik neem het niet over.”
Wat er dan gebeurt
De eerste weken voelt het ongemakkelijk. Misschien gaat er iets mis. Maar je team gaat meer dragen, en jij krijgt ruimte terug. Ruimte om na te denken over wat jij eigenlijk wilt. Voor veel managers is dat het begin van hun volgende stap.
Een herkenbare situatie
Stel: je team moet een rapport opleveren. Een van je medewerkers loopt achter. Je weet dat je het zelf in twee avonden kunt afmaken. Dus dat doe je. Het rapport is op tijd en goed. Iedereen is tevreden.
Maar wat gebeurt er eigenlijk? Je medewerker leert niet hoe hij het de volgende keer wel op tijd af krijgt. Je team leert dat jij het oplost als het spannend wordt. En jij leert jezelf dat je pas veilig bent als je alles in de hand houdt. De volgende keer gebeurt hetzelfde. En de keer daarna weer.
Het verschil tussen verantwoordelijk zijn en verantwoordelijkheid nemen
Als leidinggevende bén je verantwoordelijk voor het resultaat van je team. Dat hoort bij je rol. Maar dat betekent niet dat je ook elke taak moet nemen. Verantwoordelijk zijn betekent: zorgen dat het werk gedaan wordt. Niet: het zelf doen.
Dat onderscheid klinkt simpel. In de praktijk vraagt het veel. Je moet verdragen dat iets langzamer gaat, of anders dan jij het zou doen. Je moet erop vertrouwen dat anderen het kunnen. En je moet het ongemak voelen dat ontstaat als je niet ingrijpt.
Wat je lichaam je vertelt
Het patroon om verantwoordelijkheid te pakken, zit vaak in je lijf. Je voelt onrust als iets blijft liggen. Spanning in je schouders als een vergadering stil valt. Een drang om op te staan en het te regelen.
Een eenvoudige oefening: let de komende week op dat moment van onrust. Benoem het voor jezelf: “Daar is het weer.” Adem drie keer rustig uit. En kijk dan pas of je echt moet ingrijpen. Vaak blijkt dat niet nodig.
Wat systemisch werken laat zien
In systemisch werk kijken we naar de plek die iemand inneemt. Wie altijd de verantwoordelijkheid pakt, staat vaak op een plek die eigenlijk bij een ander hoort. In een gezin kan dat een kind zijn dat voor een ouder zorgt. In een organisatie een manager die de taken van zijn eigen leidinggevende opvangt.
Als je weer op je eigen plek gaat staan, voelt dat in eerste instantie onwennig. Soms zelfs als falen. Maar het geeft rust. Voor jezelf, en voor de mensen om je heen. Zij krijgen ruimte om hun eigen verantwoordelijkheid te nemen.
Veelgestelde vragen
Wat als het echt misgaat als ik niet ingrijp?
Maak onderscheid tussen werkelijke risico’s en ongemak. Bij echte risico’s grijp je in. Bij ongemak laat je het team het eerst zelf proberen.
Mijn leidinggevende verwacht dat ik alles oplos. Wat nu?
Bespreek dat. Vraag wat hij precies van je verwacht, en wat hij van je team verwacht. Vaak is er meer ruimte dan je denkt.
Hoe lang duurt het om dit patroon te veranderen?
Een patroon dat jaren oud is, verander je niet in een week. Maar binnen een paar maanden merk je verschil, zeker met begeleiding.
Wil je hiermee verder?
Past dit bij waar jij nu staat? Het traject Leiderschap in balans helpt je om in een paar gesprekken tot een besluit te komen. Start met een gratis kennismaking van 30 minuten.